هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
645
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
دعوت مىكردند . بالاخره منزلى انتخاب كرديم . در اين قريه ، به واسطهء كمى آب زراعت نمىكنند ؛ فقط چند قطعه باغ محقر و چند محوطه براى يونجهكارى دارند ، ولى خاك بسيار مستعدى است . باغات آنها هريك چند درختى دارد ، امّا همه ميو [ ه ] ها ، اگر آب باشد ، مىتوان عمل آورد . هوايش گرم است . درختان انار دارد ، كه وقت چيدنش رسيده است . عجيبتر آنكه توت هم در درختان باقى بود . از قرار مذكور ، « كرم ابريشم » در اين قريه تربيت مىنمايند . برگ و شاخ درخت توت را اول بهار بريده و به كرم دادهاند ؛ اين برگ و ميوهء دوم است كه مشاهده مىشود . آبادى اينجا ار شاه عباس ثانى است و اهل آن اصلا از اسراى شماخى « 1 » و گرجستان بودهاند ، كه به امر آن پادشاه در اين محل ساكن شدهاند . چاپارخانه و رباطى از عهد صفويه دارد . كتابه [ اى ] در بالاى رباط به خط كوفى است . از قريهء ده ملّا تا اينجا جزو قلمرو شاهرود و بسطام [ بوده ] و از اينجا جزو ايالت سبزوار و داخل مملكت خراسان است . شب چهارشنبه ، 4 [ شوال 1300 ه . ق . ] روانه شديم . منزل قوافل در مزينان است ، ولى ما به داورزن مىرويم . مسافت راه 8 فرسخ است . در رأس يك فرسخى ، چند چشمهء آب مختصر و قلعه و برجى واقع است ، كه قراولخانهء راه و به جهت دفع تاخت تراكمه مقرر بوده است . در 2 فرسخى پل ابريشم « 2 » واقع است ، كه رودى از تحت آن از سمت شمال جارى است ؛ و در 3 فرسخى قلعه صدرآباد « 3 » و رباط محاذى آن در يمين و يسار جاده واقع [ است ] .
--> ( 1 ) . شماخى ( shamaxi ) ، شهرى است تاريخى در غرب باكو از توابع جمهورى آذربايجان و مركز استانى به همين نام . در گذشته مركز ايالت شروان در قفقازيه و محل حكومت شروان شاهان بود . ( 2 ) . پل ابريشم ( Pol - e Abrisham ) روستايى است از توابع بخش ميامى شهرستان شاهرود ، در 127 كيلومترى شاهرود و در كنار كال شور جاجرم . ( 3 ) . « قلعه و كاروانسرايى است و آبانبارى موسوم به صدرآباد كه ميرزا آقا خان صدر اعظم ساخته است . به قدر 50 خانوار سكنه دارد . آبش از قنات است . از خيرآباد شاهرود تا به اين صدرآباد مزينان همهجا خوف تاختوتاز تركمان هست . » ( سفرنامه سيف الدوله ، 300 )